Shawn Fanning was nog maar een tiener met een internetverbinding en een klacht. Hij was het zat om naar mp3-bestanden te zoeken op gefragmenteerde websites waar de helft van de links dood was. In 1999 stopte hij met klagen en begon hij te coderen. Het resultaat was Napster, een service die het downloaden van nummers niet alleen eenvoudiger maakte, maar ook het traditionele muziekbedrijfsmodel volledig doorbrak. Tegenwoordig is het een legale streamingdienst. Destijds was het een bliksemafleider in het debat over intellectuele eigendomsrechten versus digitale vrijheid.
Om te begrijpen waarom Napster zo’n seismische verschuiving veroorzaakte, moet je kijken naar de technologie die dit mogelijk heeft gemaakt. Het MP3-formaat was de katalysator. Door audiobestanden te comprimeren tot een fractie van hun oorspronkelijke grootte, werden mp3’s klein genoeg om zonder urenwachttijd over te zetten via inbel- en vroege breedbandverbindingen. Sites als MP3.com probeerden hiervan te profiteren door bibliotheken met nummers te hosten. Maar de ervaring was onhandig. Gebruikers moesten zoeken, klikken en hopen dat de link nog werkte. Het was een gecentraliseerde bibliotheek met een kapotte kaartcatalogus.
Fanning zag een betere manier. Hij wilde niet dat elk nummer op een centrale server werd opgeslagen. Hij wilde dat gebruikers rechtstreeks met elkaar zouden praten. Zijn software combineerde drie verschillende tools in één enkele interface: een speciale zoekmachine voor mp3’s, mogelijkheden voor het delen van bestanden en een Internet Relay Chat (IRC)**-client. Hierdoor konden gebruikers niet alleen bestanden uitwisselen, maar ook chatten met de mensen met wie ze handelden. Het was een sociaal netwerk voordat de term bestond, gebouwd bovenop de uitwisseling van onbewerkte bestanden.
De werking van peer-to-peer-distributie
De echte innovatie was niet het idee om bestanden te delen. Het was de peer-to-peer (P2P) -architectuur. Traditionele websites slaan gegevens op een centrale server op. Als er een miljoen mensen op bezoek komen, heeft die server moeite om de belasting aan te kunnen. Napster verwijderde de tussenpersoon. In plaats daarvan werd uw computer de server.
Wanneer je in Napster naar een nummer zocht, doorzocht de software geen centrale database met audiobestanden. Het ondervroeg de computers van andere Napster-gebruikers. Er werd gevonden wie het bestand had en waar het zich op hun harde schijf bevond. De download gebeurde rechtstreeks van hun machine naar de jouwe. Deze gedecentraliseerde aanpak zorgde ervoor dat er geen enkel punt van mislukking was. Je kon Napster niet afsluiten door één server neer te halen, omdat de gegevens op duizenden individuele machines stonden.
Deze efficiëntie veroorzaakte een perfecte storm. De muziekindustrie heeft decennialang de distributie gecontroleerd via fysieke formaten: vinyl, tapes, cd’s. Napster maakte die controle irrelevant. Waarom een cd van $ 18 kopen als je het gewenste nummer gratis kunt krijgen? De wrijving van het kopen verdween. Het gemak van digitaal bezit verving het ritueel van de platenwinkel.
“Alleen omdat we de muziek kunnen krijgen die we willen, zonder ervoor te betalen, toch?”
Deze vraag heeft niet alleen advocaten geplaagd. Het bracht gewone gebruikers in verwarring. De technologie werkte feilloos. De ervaring was superieur aan het kopen van een fysiek album. Maar de bedrijfslogica was verbroken. Platenlabels zagen miljoenen dollars aan verloren inkomsten. Kunstenaars zagen hun werk zonder compensatie verspreid worden. Het rechtssysteem, gebouwd op concepten uit het analoge tijdperk van diefstal en kopiëren, had geen draaiboek voor deze nieuwe realiteit.
De oorspronkelijke bètaversie van Napster werd gelanceerd in 1999. Deze verspreidde zich sneller dan welke software dan ook in de geschiedenis. Binnen enkele maanden had het miljoenen gebruikers. De muziekindustrie reageerde met rechtszaken. Het debat over auteursrecht en digitale rechten verplaatste zich van academische tijdschriften naar voorpaginanieuws. Napster bewees dat technologie de wetgeving zou kunnen overtreffen. Het dwong de industrie zich aan te passen of te sterven. Ze hebben zich uiteindelijk aangepast. Maar de schade aan het traditionele model was al aangericht. Het tijdperk van het album als belangrijkste verkoopeenheid was voorbij. Het tijdperk van de enkele, digitale track was begonnen.
Napster was niet alleen een dienst. Het was een technologische verschuiving, vermomd als muziekspeler. De naam kwam van de bijnaam van Shawn Fanning op de middelbare school, afgeleid van zijn rommelige haar. Maar het systeem zelf was puur peer-to-peer delen. Dit is P2P. Bestanden stonden niet op een centrale server. Ze leefden op de harde schijven van gebruikers.
U was niet aan het downloaden vanuit een bedrijfsdatabase. Je was aan het downloaden van een buurman. Of iemand in Tokio. De mechanica was eenvoudig maar revolutionair.
De werking van vroege P2P
Om een track op de originele Napster.com te downloaden, had je specifieke componenten nodig. Het was niet alleen plug-and-play in de moderne zin van het woord. Je had nodig:
- De clientsoftware : een kopie van het Napster-hulpprogramma dat lokaal is geïnstalleerd.
- Een gedeelde map : een specifieke map op uw schijf gemarkeerd voor externe toegang.
- Connectiviteit : een actieve internetverbinding.
De persoon die het bestand host, had dezelfde configuratie nodig. Ze hadden het hulpprogramma nodig. Ze hadden de gedeelde map nodig. Ze hadden een internetverbinding nodig die daadwerkelijk aan stond. En uiteraard hadden ze het MP3-bestand nodig dat zich in de aangewezen gedeelde map bevond.
Wanneer je naar een nummer zocht, was het proces een dans tussen je machine en een centrale index.
- U hebt het hulpprogramma gestart.
- Er werd gecontroleerd op connectiviteit.
- Het logde in op een centrale server. Let op het verschil: de server bevatte geen MP3-bestanden. Het indexeerde alleen gebruikers. Er werd bijgehouden wie online was en welke bestanden ze hadden gedeeld.
- Je hebt een artiest of titel getypt.
- Uw client heeft de indexserver opgevraagd. Er werd gevraagd: “Wie heeft dit?”
- De server antwoordde met een lijst met IP-adressen waar het bestand zich bevond.
- Napster heeft uw resultatenvenster gevuld met deze bronnen.
- Je hebt op Downloaden geklikt.
- Uw computer heeft een directe verbinding met de hostmachine tot stand gebracht.
- Het bestand is overgedragen.
- De hostverbinding is verbroken.
- Je hebt het nummer afgespeeld.
Deze architectuur is de reden waarom P2P zo efficiënt was. Er ontstond geen centraal knelpunt. Het verdeelde de belasting over het netwerk zelf. Sites als Gnutella breidden dit gedecentraliseerde model later uit.
De piraterijparadox
De muziekindustrie haatte Napster niet omdat het technisch was. Ze haatten het omdat het efficiënt was bij diefstal. Duizenden gebruikers maakten duizenden kopieën van auteursrechtelijk beschermd materiaal. Er is geen geld van eigenaar veranderd. Artiesten zagen nul inkomsten.
Dit veroorzaakte intense emoties. Fans vonden het geweldig. Waarom $ 15 betalen voor een cd als ze de track gratis konden krijgen? De industrie zag dit als kannibalisatie. De juridische verdediging van Napster was mager maar duidelijk: ze sloegen de bestanden niet op. De gebruikers waren. Daarom beweerde Napster dat het niet verantwoordelijk was voor wat gebruikers naar hun eigen machines uploadden.
Individuen denken niet zo na over het auteursrecht als bedrijven dat doen. Als je een nummer naar MP3 codeert en deelt, kan iedereen het pakken. Zo simpel is het.
Het universiteitscampuseffect
Napster werd verboden op ongeveer 40 procent van de Amerikaanse universiteitscampussen toen het nog in de illegale fase actief was. Toch behoorden studenten tot de grootste gebruikers. Waarom?
- Ze hielden van muziek.
- Universiteiten zorgden voor supersnel internet en computers.
- Ze voelden zich op hun gemak met nieuwe technologie zoals mp3’s.
- Ze waren blut.
Lage kosten, hoge snelheid en hoge rente creëerden de perfecte storm. Gratis muziek was niet alleen aantrekkelijk. Het was toegankelijk.
Legale downloadsites werken anders. Ze kunnen auteursrechtelijk beschermd materiaal niet zonder toestemming opslaan of verspreiden. Dat is inbreuk. Zelfs MP3.com werd aangeklaagd. Ze betaalden royalty’s, maar stelden auteursrechtelijk beschermd materiaal beschikbaar voor aankoop zonder expliciete toestemming van alle houders. De juridische lijn is dun.
Liedjes met legale herkomst zijn afkomstig van:
- Het publieke domein.
- Artiesten die op zoek zijn naar bekendheid.
- Labels bouwen aan hype voor een nieuwe CD.
- Betaalde downloads waarbij de site royalty’s betaalt aan artiesten en labels.
Het juridische grijze gebied
De controverse werd groter met de Audio Home Recording Act van 1992. Deze wet staat kopers van cd’s toe kopieën te maken voor persoonlijk gebruik. Het stelt hen ook in staat kopieën aan vrienden te geven. Het addertje onder het gras: je kunt ze niet verkopen of er winst mee maken.
Napster-fans voerden aan dat dit hun acties legaal maakte. De wet specificeerde niet wie de vrienden waren. Het beperkte het aantal vrienden niet. Als ik jou een kopie geef, en jij geeft die aan drie anderen, is dat dan nog steeds persoonlijk? De wet zweeg op de weegschaal. Deze onduidelijkheid voedde het debat. Het ging niet alleen om technologie. Het ging over hoe oude wetten passen in de nieuwe realiteit.
Het systeem werkte. De bestanden zijn verplaatst. De regels niet.
De juridische strijd heeft Napster misschien uit beeld gehaald, maar de onderliggende technologie heeft nergens toe geleid. Peer-to-peer (P2P) bestandsdeling is een blijvende trend. Het is verder geëvolueerd dan de aanvankelijke focus op alleen mp3 van vroege netwerken. Nu kunt u vrijwel elk bestandstype delen.
Gnutella is een goed voorbeeld. Het verwijderde de centrale indexserver die Napster kwetsbaar maakte. In plaats van dat één baasserver de kaart van alle bestanden bijhoudt, gebruikt Gnutella een gedecentraliseerde mesh.
Hoe gedecentraliseerd zoeken werkt
Deze architectuur is de reden waarom deze netwerken moeilijk te doden zijn. Wanneer een Gnutella-client verbinding maakt, kondigt deze zijn aanwezigheid aan een ander knooppunt aan. Dat knooppunt deelt de nieuwe verbinding met acht andere peers die het al kent. Die acht vertellen er nog zeven. Die zeven vertellen zes. Het netwerk groeit exponentieel.
Elke klant weet nu wie online is en welke bestanden beschikbaar zijn. Er is niet één enkel punt van mislukking. Geen centrale database voor dagvaarding. Geen gemakkelijk doelwit voor een shutdown-bevel.
Contentmakers op het gebied van muziek en video beginnen de tekenen aan de wand te zien. Ze beseffen dat royaltymodellen een fundamentele herziening nodig hebben. De oude licentiestructuren passen niet bij de revolutionaire schaal van het internet.
Het bedrijfsmodel van Napster
Mensen vragen vaak hoe Napster geld verdiende. Het antwoord is verrassend. Dat gebeurde niet.
Shawn Fanning heeft het niet gebouwd als een inkomstengenererend bedrijf. Hij bouwde het om te zien of het mogelijk was. Hij had geen idee hoe groot het zou worden. De uitvinder was niet op zoek naar een uitbetaling. Hij was op zoek naar een proof of concept.
Veelgestelde vragen
Waarom werd Napster stopgezet?
Napster werd stopgezet vanwege inbreuk op het auteursrecht. Dankzij het centrale servermodel konden rechthebbenden zich richten op het enige controlepunt.
Ging Shawn Fanning naar de gevangenis?
Nee. Omdat hij destijds minderjarig was, werd hij veroordeeld tot een taakstraf in plaats van gevangenisstraf.
Meer bronnen
- Hoe bestandsdeling werkt
- Hoe MP3-bestanden werken
- Hoe MP3-spelers werken
- Hoe muziekrechten werken
- Hoe muzieklicenties werken
- Hoe cd-branders werken
- Hoe MusicTellers zullen werken
Externe links
- Napster.com
- FindLaw: NAPSTER-rechtszaak
- Salon.com: Stuur advocaten, wapens en geld – 6 november 2003
- WiredNews: De Napster Kitty-advertenties blootleggen – 22 september 2003
- WiredNews: De dag waarop Napster stierf – 15 mei 2002
- CNN.com: Sommige grote universiteiten verwerpen het verbod op Napster – 22 september 2000
