Onze hersenen registreren de wereld niet passief; ze creëren het actief. Dit is geen filosofisch idee, maar een fundamenteel aspect van hoe onze zintuigen functioneren en waarom we overleven. Van fantoomgeluiden zoals tinnitus tot de manier waarop we kleuren interpreteren: wat u waarneemt is niet noodzakelijkerwijs wat is – het is wat uw hersenen u vertellen dat het is.
Het brein als constructeur
Professor neurowetenschappen Pascal Wallisch legt uit dat alles wat we ervaren door onze zintuigen wordt gefilterd en vervolgens door de hersenen wordt geïnterpreteerd. Dit betekent dat de werkelijkheid niet objectief is, maar diep subjectief; uniek voor elk individu.
“Alles wat je waarneemt, wordt gefilterd op je zintuigen en vervolgens op je hersenen. Als we ervan uitgaan dat je een uniek brein hebt – wat ik ook heb – dan breng je veel van jezelf mee naar wat je hebt meegemaakt.”
Dit gaat niet alleen over visuele illusies of auditieve hallucinaties. De hersenen vullen gaten op, doen aannames en creëren zelfs sensaties waar die niet bestaan. Neuropathische jeuk is bijvoorbeeld een puur mentale sensatie die intens echt aanvoelt. Zelfs het zien van vormen in wolken is dat je hersenen betekenis geven aan de willekeur.
De jurk die het internet kapot maakte
Het beruchte virale beeld uit 2015 van ‘de jurk’ – waargenomen als zwart en blauw of wit en goud – illustreert dit perfect. Uit het onderzoek van Wallisch bleek dat het verschil voortkwam uit aannames over verlichting. Nachtbrakers, gewend aan kunstlicht, hadden de neiging het als wit en goud te zien, terwijl degenen die meer vertrouwd waren met natuurlijk licht zwart en blauw zagen.
Dit laat zien hoe eerdere ervaringen de perceptie bepalen. Het brein wacht niet op perfecte gegevens; het trekt voorbarige conclusies op basis van wat het al ‘weet’.
Waarom doen de hersenen dit? Overleven.
De hersenen zijn niet ontworpen voor nauwkeurigheid; het is ontworpen voor snelheid. In een gevaarlijke omgeving kan aarzeling fataal zijn. Onze voorouders die op basis van onvolledige informatie handelden, overleefden en gaven hun genen door.
“Je zintuigen zijn er niet voor jouw kijkplezier. Ze zijn er om te overleven… Om sneller te zijn, moet je in feite overhaaste conclusies trekken.”
Stel je voor dat je een tijger tegenkomt in het bos. Wachten op absolute bevestiging voordat je reageert, zou betekenen dat je een lunch wordt. Het brein geeft prioriteit aan actie boven absolute zekerheid. Een vals alarm (bang worden zonder reden) verdient de voorkeur boven opgegeten worden.
De matrix en diepere realiteiten
Dit roept een diepgaande vraag op: als onze hersenen de werkelijkheid construeren, hoe betrouwbaar zijn onze zintuigen dan? Wallisch suggereert dat ze “zeer betrouwbaar zijn… vanwege de vele redundante systemen.” Hij pleit echter ook voor nederigheid: we moeten de grenzen van onze waarneming erkennen.
In feite leven we misschien in een laagdimensionale ‘inbeddingsruimte’, waarbij we ons niet bewust zijn van een veel diepere, ontoegankelijke realiteit. De hersenen dwingen ons te doen alsof wat we ervaren alles is, om te kunnen functioneren.
“Jij en ik en alle anderen, we delen een laagdimensionale inbeddingsruimte, maar er is een veel diepere realiteit die de zintuigen van onze hersenen niet kunnen zien.”
Uiteindelijk laten onze hersenen ons de werkelijkheid niet zien; ze laten ons een versie van de werkelijkheid zien die ons in leven houdt. En die versie is misschien wel veel beperkter dan we denken.
