Terwijl de Amerikaanse regering stabiele behandelingscijfers als bewijs van succes beschouwt, duiden nieuwe gegevens erop dat de basis van de mondiale strijd tegen HIV aan het barsten is. Na het besluit van de regering-Trump om begin 2025 de buitenlandse hulp te schrappen, wordt het President’s Emergency Plan for AIDS Relief (PEPFAR) geconfronteerd met een preventie- en hulpverleningscrisis die op de lange termijn zou kunnen leiden tot een golf van nieuwe infecties.
De illusie van stabiliteit
Op het eerste gezicht lijken de officiële gegevens die het ministerie van Buitenlandse Zaken voor het laatste kwartaal van 2025 heeft vrijgegeven geruststellend. Ongeveer 20 miljoen mensen kregen nog steeds antiretrovirale medicijnen – ongeveer hetzelfde aantal als het voorgaande jaar. Vanuit puur humanitair oogpunt betekent dit dat miljoenen mensen met hiv in leven blijven.
Gezondheidsdeskundigen waarschuwen echter dat uitsluitend focussen op ‘continuïteit van de behandeling’ een beperkte kijk is op een complexe epidemie. Hoewel de regering er prioriteit aan heeft gegeven om bestaande patiënten medicijnen te laten blijven gebruiken, heeft ze de ‘architectuur’ die nodig is om te voorkomen dat het virus zich naar nieuwe gastheren verspreidt, aanzienlijk verzwakt.
Een overzicht van preventie en detectie
De werkelijke impact van de bezuinigingen komt aan het licht als we kijken naar de maatstaven die de bestrijding van epidemieën op de lange termijn aansturen: testen, PrEP (pre-exposure profylaxe) en gemeenschapsbereik.
De gegevens voor het laatste kwartaal van 2025 laten een scherpe daling zien op verschillende kritieke gebieden:
* HIV-tests: Een 17% daling in het aantal tests (4 miljoen minder geteste mensen) vergeleken met het voorgaande jaar.
* Nieuwe behandelingen: Een afname van 16% bij mensen die net met een HIV-behandeling zijn begonnen.
* PrEP-inschrijving: Een duizelingwekkende 41% daling in nieuwe inschrijvingen voor de preventieve dagelijkse pil.
* Vervolgzorg: Een afname van bijna 60% in het aantal mensen dat terugkeert voor noodzakelijke vervolgafspraken.
Deze cijfers geven aan dat PEPFAR zijn vermogen verliest om “verborgen” infecties te vinden. In de strijd tegen HIV is het vinden van een niet-gediagnosticeerde persoon net zo belangrijk als het behandelen van een bekende patiënt; zonder testen blijft het virus onopgemerkt circuleren.
De erosie van het personeel in de frontlinie
De achteruitgang gaat niet alleen over drugs; het gaat over mensen. Uit analyse blijkt dat het personeelsbestand in de directe dienstverlening met 24% is gedaald na de bevriezing van de steun. De grootste verliezen vonden plaats onder gezondheidswerkers en casemanagers in de gemeenschap – juist de individuen die verantwoordelijk zijn voor het bereiken van gemarginaliseerde en ‘moeilijk bereikbare’ groepen.
Dit verlies aan menselijke infrastructuur is bijzonder schadelijk voor bevolkingsgroepen met een hoog risico. Bijvoorbeeld:
* Het DREAMS-programma, dat adolescente meisjes en jonge vrouwen ondersteunt, zag de deelname kelderen van bijna 2 miljoen in 2024 naar slechts 253.000 een jaar later.
* Preventieprogramma’s die specifiek gericht zijn op sleutelpopulaties (zoals sekswerkers en mensen die drugs injecteren) daalden van 3 miljoen deelnemers naar feitelijk nul.
Het gevaar van “dunne” gegevens
Naast het onmiddellijke verlies van diensten doet zich een meer systemisch probleem voor: een gebrek aan transparantie. Onder de nieuwe ‘America First Global Health Strategy’ zijn veel rapportagevereisten optioneel geworden. Gegevens over tuberculosezorg en specifieke sleutelpopulaties worden niet langer consistent bijgehouden.
Hierdoor ontstaat een ‘datavacuüm’. Tientallen jaren lang was het succes van PEPFAR gebaseerd op het vermogen om gedetailleerde, realtime gegevens te verstrekken waarmee ambtenaren fouten konden opmerken en koers konden corrigeren. Zonder deze zichtbaarheid zouden gezondheidsfunctionarissen blind kunnen vliegen.
“Je zou successen op het gebied van de continuïteit van de behandeling kunnen vieren”, zegt Jirair Ratevosian, voormalig stafchef van PEPFAR. “Maar je kunt ook onder de motorkap kijken en een complete architectuur uit elkaar zien vallen.”
De dreigende crisis
De gevolgen van deze bezuinigingen zijn misschien niet direct zichtbaar in de krantenkoppen, maar ze zijn al zichtbaar in lokale klinieken. In delen van Zambia hebben ziekenhuizen een plotselinge, scherpe piek in gevorderde AIDS-gevallen gemeld – een direct symptoom van een vertraagde diagnose.
Terwijl de huidige strategie de levensomstandigheden stabiel houdt, suggereert de ineenstorting van de test- en preventie-infrastructuur dat de wereld op weg is naar een ‘verborgen crisis’. Als het doel is om de epidemie tegen 2030 onder controle te krijgen, kan de huidige trend om voorrang te geven aan de toediening van geneesmiddelen boven systemische hulpverlening dit doel onmogelijk maken.
Conclusie: Hoewel PEPFAR succesvol blijft in het leveren van levensreddende medicijnen aan degenen die al besmet zijn, dreigt de drastische vermindering van de test- en preventiediensten een enorme golf van nieuwe HIV-infecties te veroorzaken die het systeem de komende jaren zou kunnen overweldigen.
